Հայրէն (գ.) Հայերէն՝ ժողովրդական տաղաչափութեան մի տեսակը, հայերէնի ոտանաւոր 15 վանկանի, եամբանապեստեան պարզ ոտքերով (2+3+2 ǁ 3+2+3), գլխաւոր շեշտերը 5-րդ, 7-րդ, 10-րդ և 15-րդ վանկերի վրայ։ Հին գուսանական երգերի մէջ յաճախ յօրինուել են իրար յաջորդող 7-8 վանկանի տողերով։ (Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): էջ 1189)

Շաբաթ 28 յունուարը յիշատակելի օր մը պիտի մնայ Լեւոն Շանթ հայերէնագիտական դասընթացքի ուսանողներուն համար։ Առիթը՝ այդ օր Հարվըրտ համալսարանէն հրաւիրեալ մեր դասախօսին՝ Դոկտ. Լիսա Կիւլէսէրեանի ներկայացուցած հայրէններու մասին աշխատանոցային դասն էր։ Հայրէնները միջնադարեան ժողովրդական բանահիւսութենէն մեզի հասած տաղեր են, որոնց գեղեցկութիւնը այսօր եւս կը հմայէ ընթերցողը։

Դոկտ. Կիւլէսէրեան դասը սկսաւ հայրէնի սահմանումով (տե՛ս վերեւի առաջին պարբերութիւնը)։ Ապա ան զուգահեռական բաղդատական մը ըրաւ հայրէններու եւ ընկերային ցանցերու՝ յատկապէս Instagram հարթակին վրայ երեւցող Instapoetry-ին միջեւ, ուսանողներու ուշադրութեան յանձնելով, թէ այս վերջինի յայտնութենէն դարեր առաջ հայ ժողովուրդը արդէն իսկ ունէր անոր զգացողութիւնը։

Յաջորդաբար, Կիւլէսէրեան ներկայացուց բանաստեղծական լեզուի սահմանումը, այն է՝ անշօշափելին բացատրել շօշափելիով։ Սահմանումը աւելի պարզացնելու համար, ան փոխաբերութեան եւ համեմատութեան օրինակներ յանձնեց ուսանողներու ուշադրութեան։ Ապա Կիւլէսէրեան ուսանողներուն ցրուեց Նահապետ Քուչակէն երկու հայրէններ՝ «Ես աչք ու դու լոյս, հոգի»-ն եւ «Լուսի՛ն, պարծենաս, ասես»-ը։

Անցնելով աշխատանոցային բաժնին, դասախօսը մղեց ուսանողները, որ հաշուարկեն Քուչակի տողերուն տաղաչափութիւնը։ Ապա՝ կանգ առնելով իւրաքանչիւր տողի վրայ, ան հարցումներ տուաւ ուսանողներուն, այդպիսով պարզաբանելու համար տաղասացին խիտ բառերով արտայայտած իմաստները։ Ուսանողներուն ուշադրութիւնը գրաւեց առաջին հայրէնին մէջ բանաստեղծին՝ իր սիրածին ի դէմ ինքզինք անոր ենթակայ նկատելու պատրաստակամութիւնը, իսկ երկրորդին մէջ ֆիզիքական սիրոյ արտայայտութեան ակնարկութիւնը։

Դոկտ. Լիսա Կիւլէսէրեան

Աշխատանոցին յաջորդ մասով, ուսանողները պարտէին իրե՛նք անցնիլ ստեղծագործական աշխատանքի։ Կիւլէսէրեան խնդրեց ուսանողներէն, որ գունաւոր թղթիկներու վրայ գրեն մէկական անշօշափելի գոյական, ածական եւ շօշափելի գոյական. անոնց կցումով ուսանողները պիտի ստեղծէին բանաստեղծական լեզուի օրինակներ։ Այս աշխատանքը առիթ հանդիսացաւ, որ ուսանողներու վերստին սերտեն դասընթացքի ընթացքին իրենց ուսած բառապաշարը եւ օգտուին անկէ։ Ահաւասիկ օրինակ մը. «Ցանկայարոյց կանայք սիգաճեմ
կը  քալեն, ամենուր սէր ու հմայք սփռելով տիեզերքի երեսին»։

Կարճ դադարէ մը ետք, ուսանողները խմբովին լծուեցան հայրէններ գրելու աշխատանքին, որուն արդիւնքը եղան հետեւեալ տողերը.

Հարկադրուած ենք հայրէններ գրել ,
Շուարած եւ շփոթած,
Կորսուած հաւերու նման,
Տրտում-տխուր՝ մտամոլոր։

Նժոյգի նման ուզեցինք
Հապճեպ փախուստ տալ,
Վա՜խ, բայց ստիպուած կանգ առինք.
Վերջապէս աւարտեցինք։

Ծովից ծով

Խոր ու մռայլ երեկոյ,
Մեծազօր պապերը տեսան
Արմատները չորացած՝
Իրենց յուշերու խոպան։

Ժայթքեցաւ կայծը յոյսի,
Ծնունդը սէգ գաղափարի,
Կենաց բաժակը յուռթի,
Ազատ անկախ Հայաստանի։

Արեւելքէն հողմը փչեց,
Արեւմուտքէն կարկուտ տեղաց։
Ամպի ճեղքէն ճառագայթներ,
Մոխիրի խորքէն թէժ կայծեր՝

Չմարեցան։

Գուսաններու տաւիղով,
Վարդապետին շարականին,
Բանաստեղծի փետուրով,
Սերունդներու կորովով՝
Հայրէնները կեանքի եկան։

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s